X
تبلیغات

مجله جامع کشاورزی و فضای سبز - بامهای سبز
شما میتوانید موضوعات مورد علاقه خود را در زمینه های مختلف کشاورزی و فضای سبز در این مجله ببینید

مقدمه
 
توسعه ی فضای سبز شهری و توزیع عادلانه ی آن در محله ها به خصوص در مراکز شهرها،به گونه ای که متناسب باساخت و ساز شهری باشد یکی از چالش های عمده کلان شهر های معاصر تلقی می گردد.
از آنجایی که فضاهای باز و سبز شهری، اغلب فاقد ارزش های مستقیم اقتصادی به نظر می رسند،  گسترش ساخت وسازهایی که در کوتاه مدت منفعت کلان‎تری را در سرمایه‎گذاری حکومت های محلی و بخش دولتی خواهد داشت، باعث بالا رفتن میزان استفاده از زمین در خدمت منافع اقتصادی كوتاه مدت شده است و گسترش فضاهای سبز شهری در مقایسه با سایر سرمایه گذاری‎ها، از حمایت مالی کمتری برخوردار است. این معضل هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه به خصوص در مراکز شهرها وجود دارد اما در کشور های در حال توسعه، به دلیل توجه ویژه‎ی گردانندگان شهری به منافع اقتصادی در کوتاه مدت، حضور پر رنگ تر و مسئله سازتری دارد. تعهدات کشورهای توسعه یافته به موافقت نامه ها و منشورهای زیست محیطی، همچنین فشار افکار عمومی که دید آگاهانه تری به مسائل زیست محیطی دارند، ایجاد گر انگیزه ای برای شناسایی راه حل‎های نوینی در راستای توسعه ی فضای سبز شهری شده است.
بام سبز یکی از رویکرد های نوین معماری و شهر سازی و برخاسته از مفاهیم توسعه ی پایدار است که از آن می توان در جهت افزایش سرانه فضای سبز، ارتقای کیفیت محیط زیست و توسعه پایدار شهری بهره برد. استفاده ی کاربردی از بام ها می تواند به عنوان امکان بهره برداری بهینه از زمین های شهری قلمداد شود. نوشته حاضر به بررسي مزایای زيست محيطي، اقتصادي واجتماعي اين فناوری نوین پرداخته ودستاوردهايي جهت استفاده كاربردي از بام خانه ها در کلان شهر تهران، جایی که افزایش بهای زمین و کمبود فضای باز و سبز شهری خصوصا در مراکز شهر و مناطق پر تراکم، تبدیل به پدیده و چالش مديريت شهري شده است دارد.
تاریخچه
شهرداري تهران

0

جنبش زیست محیطی بام سبز با مفهوم جدید و امروزیش در دهه ی شصت میلادی و صرفا به دلیل منافع زیست محیطی سبز كردن بام ها آغاز و مورد توجه علاقمندان محیط زیست  قرار گرفت. با این حال رویش گیاهی بر روی بام ها را نمیتوان پدیده ی جدیدی تلقی کرد. در کشور های سرد سیری چون اسکاندیناوی، ایسلند و سوییس از دیرباز  رویش گیاهی بر روی بام ها به عنوان روش ساختمان سازی مرسوم بوده و به دلیل قابلیت عایقی لایه های خاک و گیاهان، بام های با رویش گیاهی، در مناطق سرد سیر ساختمان را گرم نگه داشته، به همان ترتیب در مناطق گرمسیر چون تانزانیا از نفوذ گرمای بیرون به درون جلوگیری می کرده است.
از قرن هجدهم به بعد، شاهد نمونه های پراکنده ای از احداث باغ هایی بر روی بام در کشور های مختلف بوده ایم . این نمونه ها غالبا با توسعه رو به رشد شهرها و كمبود فضای باز خصوصا در مراكز شهرها و به دلیل استفاده ی کاربردی از بام ها مد نظر بوده است.
اوایل قرن بیستم را می توان آغازگر موج جدید استفاده ی از بام یا بالکن به عنوان فضای کاربردی دانست. لوکوربوزیه و فرانک لوید رایت از اولین مدافعان مدرن استفاده از بام یا بالکن به عنوان فضای سبز و کاربردی بودند. واقعیت این است که هیچ یک از این دو معمار، تصوری ازمزایای بیشمار زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی بام سبز نداشتند. استفاده از فضای بام، صرفا کاربردی و تکنیک آن نیز با فناوری بام سبز با مفهوم جدید آن متفاوت بود. باغ های بر روی بام و بالكن های این دوران، مثل هر فضای سبز مشابه بر روی زمین، نیاز به عمق مشخصی از خاک داشته و گیاهان در داخل باغچه های پیش ساخته و گلدان ها قرار می گرفتند. 
از اوایل دهه شصت میلادی و با مورد توجه قرار گرفتن کیفیت محیط زیست در بافت شهری و چالش های زیست محیطی شهرها ی بزرگ از قبیل آلودگی هوا، کمبود فضای سبز شهری به خصوص در مناطق مرکزی شهر،  ظهور پدیده ی جزیره ی گرمایی شهری و بحران انرژی، موج جدید رویکرد به بام های سبز، در مفهوم جدید و امروزیشان،  به دلیل مزایای زیست محیطی شان  و به عنوان راه حل اکولوژیک از اروپای شمالی آغاز شده، خیلی زود جای خود را در اغلب كشور های اروپایی باز كرد. در این میان کشورهای آلمان، سوییس، فرانسه و اتریش در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی پیشروتر بودند و فعالیت های گسترده تری را در این زمینه آغاز کردند. در آلمان دهه ی هشتاد میلادی، شاهد گسترش كمی بام های سبز در مقیاس شهری هستیم، به نحوی که رشد سالیانه ی آن به 15 الی 20 درصد می رسد. تنها در سال 1996 میلادی ده میلیون متر مربع بام سبز در آلمان احداث شد. سهم زیادی از این رشد رو به افزایش مدیون قوانین تصویب شده توسط دولت و تخصیص یارانه های شهرداری ها برای احداث بام سبز بود.
طبق آمار سال 2006 میلادی، بیش از 75 شهرداری اروپایی، برای بام های سبز و گسترش کمی آن در سطح شهری برنامه ریزی مدونی داشته و اجرای بام های سبز در آن شهر ها  به صورت دستورالعمل اجرایی درآمده است.
دهه ی هفتاد میلادی، قاره ی آمریکا با یک دهه تاخیر نسبت به قاره ی اروپا، علاقه مند و کنجکاو این فناوری جدید شد، امروزه بام سبز در برنامه ریزی شهری شمال آمریکا  در مناطقی مانند شیکاگو، پورتلند ، اورگن و تورنتوی کانادا به صورت دستورالعمل های اجرایی در آمده  است. جهان امروز از قاره اروپا و امریکا تا اسیا و حتی افریقا شاهد افزایش روز افزون شهرهایی است که در راستای گسترش بام های سبز در مقیاس شهری تلاش می کنند.

فناوری بام سبز
شهرداري تهران

0

اصطلاح بام سبز؛"Green Roof"، به یک سیستم سبک اطلاق می شود که از لایه های پیش ساخته تشکیل و با بام ساختمان یک سیستم واحد را به وجود آورده و رشد گیاهان را در محیط کشت رویشی خاصی، در تمام یا قسمت هایی از بام میسر می سازد. لایه كشت بام سبز با خاک معمولی متفاوت بوده و برای رویش گیاهان مختلف نیاز به عمق کمتر داشته و بسیار سبک تر است. لایه های تشکیل دهنده ی بام سبز معمولا از بالا به پایین به ترتیب  از پوشش گیاهی؛ محیط کشت رویشـــی یا لایه ی کاشت؛ تثبیت کننده و محافظ ریشه؛ لایه ی زه کشی،هوا دهی و    انباره ی آب؛ لایه ی محافظ رطوبتـی و عایق بندی برای محافظت از لایه های سازه ی بام تشکیل میشود.بام های سبز، بسته به عمق لایه ی کاشت، نوع گیاهان و میزان تاسیسات مورد نیاز به سه گروه تقسیم می شوند. بام سبز گسترده یا وسیع؛ "Extensif Roof"،نیازمند حد اقل تاسیسات، نگهداری و در نتیجه هزینه ی کمتری است. این نوع بام سبز لایه ی کاشتی بین 5 تا 15 سانتی متر دارد و به همین دلیل سبک بوده و باری محدود به ساختمان وارد می کند. بام سبز گسترده به دلیل سبك بودن، غالبا نیاز به اصلاح ساختارساختمان نداشته و برای ساختمان های موجود مناسب تر است. بام سبز گسترده بسته به عمق لایه ی کاشت، در حالت اشباع با آب وزن بام را بین 70 الی 170کیلوگرم افزایش می دهد. بام سبز گسترده می تواند هم بر روی بام های مسطح و هم شیب دار، تا سی درصد پیاده شود. تنها محدودیت بام های گسترده، نوع گیاهان قابل کاشت است و در آن از گیاهان با ریشه های کوتاه استفاده می شود. گل های وحشی، چمن بوته، گونه های سدوم و خزه، و انواع گیاهانی که نیاز به مراقبت و آبیاری کمتری دارند برای کاشت در بام های گسترده مناسب می باشند . 
 
نوع دیگر بام سبز متمرکز یا فشرده؛ " Intensif Roof "، لایه ی کشت ضخیم تری دارد و به همین دلیل محدودیتی از نظر انتخاب پوشش گیاهی نداشته، در آن می توان از انواع گیاه و درختچه و درخت هایی که بر روی زمین قابل کاشت است استفاده کرد. ضخامت لایه ی کاشت بام های متمرکز از 20 الی 60 سانتی متر متغیر است. بام های سبز متمرکز نیاز به نگهداری، آبیاری و سایر مراقبت های مرسوم فضا های سبز بر روی زمین را دارد و به دلیل وزن سنگین تر، یا باید روی بام هایی بنا شوند که ساختمان آنها ظرفیت باربری بیشتری دارند، ویا سازه ساختمان نیازمند تقویت برای تطبیق بار اضافی را دارد. بام های متمرکز، در حالت اشباع با آب، باری حدود 290 الی 970 کیلوگرم  به بام اضافه می کنند. بهترین گزینه برای این نوع بام سبز، احداث آن بر روی ساختمان های جدید و در نظر گرفتن بار اضافی بام در طراحی و محاسبات اولیه است.
نوع سوم بام سبز در واقع ترکیبی از دو بام گسترده و متمرکز است.اخیرا مدل های پیش ساخته ای وارد بازار این فناوری شده که بدون نیاز به زیرساخت، قابل پیاده کردن بر روی هر بام و بالکنی است. این قطعات پیش ساخته با پوشش گیاهی متنوع و از پیش کاشته شده، از گیاهان مختلف تا درخت و درختچه عرضه می شود.
 
مزایای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی بام های سبز
شهرداري تهران

0

بام های سبز دامنه وسیعی از فواید اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی را در بر می‎گیرند. مزایای زیست محیطی انکار ناپذیر بام‎های سبز در زمینه ی کاهش آلودگی هوا، کاهش گازهای گلخانه ای، جذب آلاینده ها، کاهش دمای محیط پیرامون، و کاهش میزان مصرف انرژی بارها و بارها توسط متخصصین و پژوهشگران مورد سنجش قرار گرفته و نتایج آماری تمام این تحقیقات قابل دسترس بوده و روند تکمیلی  تحقیقات کماکان ادامه دارد.
از نظر زیست محیطی بام های سبز در صورتی که به صورت گسترده و در ابعاد وسیع در فضای شهری اجرا شوند، با جذب دی اکسید کربن و تولید اکسیژن،  موجب تصفیه و کاهش آلودگی به نحو شاخصی خواهند بود. بر طبق مطالعات انجام شده توسط یک گروه تحقیقاتی در کانادا ، 1.5 متر مربع گیاه به ارتفاع 40 سانتی متر،می تواند  اکسیژن مورد نیاز یک سال انسان را تامین کند. سطح گیاهان، ذرات معلق در هوا را جذب خود کرده، این ذرات سپس، توسط باران وارد لایه کاشت می شود. تحقیقات نشان داده است که خیابان های مشجر 10 تا 15 در صد ذرات معلق در هوای کمتری از خیابان های بدون درخت دارند. با فرض این که پوشش گیاهی بام سبز چمن باشد و چمن تنها یک دهم درخت عمل کند، 10 متر مربع رویش گیاهی بام سبز می تواند تا 2 کیلو گرم ذرات معلق در هوا را، در سال در خود نگه دارد. از دیگر مزایای بام های سبز می توان به کاهش گازهای گلخانه ای اشاره کرد. مطالعات شورای ملی تحقیقات کانادا نشان می دهد چنانچه فقط 6 درصد از بام های شهر تورنتو سبز شوند،سالیانه 2.18 تن گازگلخانه ای و 30 تن  آلاینده کاهش یافته و بالاخره کاهش سالیانه 5 تا 10 درصدی مه دود (smog) را به دنبال خواهد داشت.
از دیگر فواید زیست محیطی بام های سبز می توان به کاهش اثرات جزایر گرمایی شهرها اشاره کرد. اصطلاح اثر  جزیره ی گرمایی به اختلاف حرارت بین شهر و حومه‎ی آن اتلاق می شود و این اختلاف دما گاه می تواند تا 10درجه سانتی‎گراد افزایش یابد. با توجه به پدیده‎ی گرم شدن جهانی کره‎ی زمین و توسعه‎ی ناپایدار شهرها که یکی از نمادهای آن افزایش روزافزون ساخت و ساز و کاهش فضای سبز شهری است، این ازدیاد دما می تواند در آینده باز هم بیشتر و بیشتر شده و زیان های غیر قابل جبرانی برای کره‎ی خاکی به ارمغان آورد. بام‎های تیره وآسفالتی متعارف جاذب انرژی و گرمای خورشیدی بوده، یکی از عوامل تاثیرگذار در ظهور پدیده ی جــــزایر گرمایی تلقی می شوند. پوشش گیاهی بام های سبز از طریق چرخه‎ی طبیعی تبخیر- تعرق محیط اطراف خود را خنک می سازند و چنانچه به صورت گسترده و در ابعاد وسیع در مقیاس شهری و محله ای اجرا شود، دمای شهر تا حد زیادی کاهش می یابد و به سالم سازی هوای شهر کمک می‎کند. بر اساس مطالعات شورای ملی تحقیقات کانادا چنانچه فقط 6 درصد بام های شهر تورنتو سبز گردند، هوای شهر 1 تا 2 درجه ی سانتیگراد خنک تر می شود.
مزیت دیگر بام سبز در مقایسه با بام های سنتی، ذخیره‎ی انرژی و کاهش هزیـنه های گرمایش و سرمایــــش بنا می باشد. رویش گیاه بر روی بام ها موجب کاهش حرارت و دمای هوای اطراف بنا در تابستان شده و به دلیل قابلیت عایق سازی لایه های كاشت و گیاهان، از ورود گرمای بیرون به داخل بنا جلوگیری می کند. همین خاصیت عایق سازی بام سبز در زمستان، باعث کاهش نیاز به انرژی گرمایی در داخل ساختمان شده و به ذخیره‎ی انرژی بنا کمک می کند. در کانادا، خانه ای یک طبقه با بام علفی و لایه ی كاشتی به عمق  10 سانتی متر  مورد مطالعه قرار گرفت  و تحقیقات نشان داد که بام سبز موجب کاهش 25 درصدی انرژی سرمایش در تابستان شده است. بر اساس تجربه‎ی بام های سبز شهرداری شیکاگو، در اثر کاهش 1 درجه ی فارنهایت دما، 1.2 درصد در مصرف انرژی صرفه جویـی می شود. با توسعه و گسترش بام‎های سبز در مقیاس شهری، ابعاد گسترده‎ی صرفه جویی انرژی در بخش دولتی و خصوصی، با توجه به بحران انرژی  قرن حاضر می تواند در مقیاس جهانی مفید واقع گردد.ز دیگر مزایای زیست محیطی بام‎های سبز میتوان به حفظ و نگهداری آب باران در هنگام طغیان ها اشاره کرد. هرچه سطوح ساخته شده،از مواد مصنوع و سخت‎تری باشند، آب کمتری می تواند به طور طبیعی در خاک نفوذ کند، در نتیجه مجاری  فاضلاب بار سنگین‎تری را دریافت می کنند. لایه‎ی كاشت و گیاهان بام سبز مقدار متنابهی از آب باران را جذب و تبخیر كرده و در صورت داشتن لایه‎ی انباره‎ی آب، آب باقیمانده برای آبیاری دوباره قابل استفاده است. میزان و نسبت جذب آب باران توسط بام سبز به عوامل مختلفی چون ضخامت و عمق لایه ی كاشت و امکان وجود تاسیسات نگهداری آب دارد. طبق گزارشی تحقیقاتی که برای شهر شیکاگو در سال 2000 انجام گرفته، بام سبزی با عمق خاك بین 20 تا 40 سانتی متر وتراکم گیاهی زیاد، می تواند بین 10 الی 15 سانتی متر از آب باران را در خود ذخیره کند.  مطالعه و بررسی دیگری که بر روی شهرپورتلند انجام گرفته، نشان می دهد اگر تنها نیمی از بام های ساختمان های مرکز شهربا پوشش گیاهی پوشیده شوند، می توان 11 الی  15 در صد  از بار  سیستم مجاری  فاضلاب آب باران شهر كم كرد.
از دیگر اثرات زیست محیطی بام های سبز می توان به کاهش و تعدیل شدت آلودگی صوتی به خصوص در شهر های بزرگ اشاره کرد. بام سبز به صورت عایق صوتی عمل کرده و قابلیت کاهش آلودگی صوتی را از طریق جذب امواج صوتی دارد. لایه‎ی کاشت بام سبز فرکانس های پایین و پوشش گیاهی آن فرکانس های بالای اصوات را کاهش داده، در نتیجه این گونه بام ها به خصوص برای بناهایی که در مجاورت فرودگاه ها، ایستگاه های قطار، بزرگراه ها، کارخانه ها و دیگر مراکز صنعتی و پر سر و صدا هستند موثر عمل می کنند. طبق تحقیقات "سازمان مسكن كانادا" لایه ی کاشتی به عمق 12 سانتی متر قابلیت تعدیل  40 دسیبل(dB) آلودگی صوتی را دارد.
بام سبز همچنین با فراهم آوردن زیستگاه برای گونه‎های گیاهی وجذب گونه‎های جاندار و پرندگان از نظر اکولوژی و تنوع زیستی حائز اهمیت می باشد.بام های سبز به خصوص نوع گسترده آن که معمولا در دسترس عموم نیستند و بشر حضور كمتری در آن دارد، ضمن ایجاد زیبایی منظر در محیط شهری، زیستگاه مناسبی برای رشد انواع حشرات، جذب پرندگان و ایجاد فضای مناسب برای تخم‎گذاری آنها ایجاد می کنند.
بام های سبز بر خلاف تصور اولیه دارای منافع اقتصادی نیز می باشند. منافع زیست محیطی این گونه بام ها همان طور که در بالا به آنها اشاره شد اگر چه در دراز مدت و غیر مستقیم، دارای بعد اقتصادی می باشند. استفاده‎ی کاربردی از بام ها به عنوان فضای سبز عمومی یا خصوصی (مختص ساکنین ساختمان) یکی دیگر از منافع اقتصادی آن چه برای بخش خصوصی چه دولتی می تواند تلقی گردد.
افزایش عمر متوسط بام از دیگر مزایای اقتصادی بام سبز است. از آنجایی که لایه کاشت و پوشش گیاهی  بام های سبز از پوسته‎ی بام در مقابل صدمات ناشی از اشعه‎ی ماورای بنفش خورشید محفاظت می کند، این نوع بام ها دارای  طول عمر بیشتری در مقایسه با بام های سنتی و مرسوم است. آب بندی بام با قیر، عمر متوسطی  در حدود 20  سال دارد . پوشش گیاهی بام سبز با جلوگیری از برخورد اشعه ماورای بنفش به سطح بیرونی بام های سنتی، موجب  افزایش  طول عمر متوسط بام خواهد شد. تجربه بام های سبز در آلمان نشان می دهد بعضی از بام های سبز احداث شده تا 40  سال بدون نیاز به هیچ تعویضی عمر کرده اند.
مزیت اقتصادی دیگر بام سبز، ذخیره انرژی گرمایش و سرمایش در فصول زمستان و تابستان و در نتیجه کاهش هزینه های مصرف انرژی می باشد. بر طبق مطالعات شورای ملی تحقیقات کانادا با سبز کردن 6 درصد از بام های شهر تورونتو هوای شهر 1 تا 2 درجه ی سانتیگراد خنک تر می شود. اگر تصور کنیم که بام های سبز تنها 1 درجه دما هوای شهر را پایین بیاورند، حدود سالیانه یک میلیون دلار به دلیل کاهش تقاضای انرژی برق، صرفه جویی حاصل می گردد
کشت محصولات کشاورزی وتولید غذا؛ امکان پرورش سبزیجات، صیفی‎جات و حتی میوه یکی دیگر از مزایای اقتصادی بام های سبز می باشد. بام ها می توانند فضای مناسبی برای کشت سبزیجات و صیفی‎جات باشند.
افزایش ارزش ملک به دلیل فضای سبز افزوده ی آن و زیبایی نمای بیرونی از جمله ی منافع اقتصادی برای بخش خصوصی، ساختمان سازان، مالکان و حکومت های محلی می باشد.
زیبا سازی منظر شهری و بهبود مناظر اطراف ساختمان می تواند به عنوان مزایای اجتماعی این فناوری نو مد نظر قرار گیرد. همچنین استفاده از بام های سبز به عنوان فضاهای سبز کاربردی  و تفریحی از مزایای اجتماعی است که دارای بعد اقتصادی بسیار با اهمیتی برای مديريت شهری می تواند باشد. در شرایطی که زمین های شهری به خصوص در مناطق پر تراکم کمیاب شده، استفاده از بام های خاکستری به ظاهر بی مصرف گام مهمی در راستای افزایش سرانه فضای سبز شهری می تواند تلقی شود.
کشت محصولات کشاورزی وتولید غذا علاوه بر منافع اقتصادی از نقطه نظر بعد سلامت و بهداشت شهروندان و باغبانی و گلکاری از نقطه نظر کمک به سلامت روانی، یکی دیگر از مزایای اجتماعی بام های سبز می باشد. 
 

موانع موجود
شهرداري تهران

0

با تمام مزایای بسیار گسترده ی زیست محیطی بام های سبز و گسترش بیش از پیش آن، از قاره ی اروپا گرفته تا آمریکا و اخیرا آسیا، باید اذعان کرد هنوز به دلیل مبهم بودن بعد اقتصادی و اجتماعی آن، این فناوری آنطور که باید جایگاه در شان خود را در جهان امروز پیدا نکرده است. بالا بودن هزینه های اجرایی  نصب، راه اندازی  و سیستم آبیاری مناسب ، هزینه های اضافی برای تقویت سازه ی بناهای موجود،  مخارج مربوط به حفظ و نگه داری از فضای سبز این گونه بام ها، آبیاری ومصرف آب لوله کشی و از همه مهم تر نبود شناخت کافی وعدم اعتماد و تضمین نسبت به این فناوری نسبتا نوپا از مسائل قابل بررسي است.
در سال 1999 "سازمان مسکن کانادا" با حمایت و پشتیبانی "سازمان محیط زیست کانادا" تحقیقاتی را برای شناختن بیشتر مزایای بام های سبز و سد های پیش رو، در راستای کمک به گستردگی بام های سبز در سطح ملی  آغاز کرد. نتیجه تحقیقات شناسایی چهار مانع اصلی در راه تحقق گستردگی بام های سبز در سطح کانادا بود:
عدم شناخت کافی از مزایای بام های سبز در بین مدیران و برنامه ریزان شهری و سرمایه گذاران خصوصی در بخش ساخت و ساز و عامه ی مردم،کمبود انگیزه، چه در بخش دولتی چه خصوصی ، موانع اقتصادی مرتبط با هزینه های اضافی فناوری بام سبز و عدم شناخت منافع اقتصادی در دراز مدت، و بالا خره عدم قبول ریسک های احتمالی به دلیل پاره ای ابهامات در مسائل تکنیکی و نو بودن فناوری بام‎های سبز.
 بررسی تحقیقات مختلفی که توسط سازمان ها و گروه های مختلف پژوهشی و تحقیقاتی در امریکا، کانادا و اروپا در زمینه ی بام های سبز و موانع موجود در راه گستردگی آن در سطح شهری انجام گرفته نشان می دهد، مهم ترین فاکتور به عنوان مانع جدی مسائل اقتصادی عنوان شده است. واقعیت این است که بام های سبز در طولانی مدت، دارای منافع اقتصادی قابل محاسبه هستند ولی محاسبه ی ابعاد اقتصادی آن ها پیچیده است.
استفاده ی کاربردی از فضای بام
شهرداري تهران

0

بام خانه ها بندرت به عنوان فضای کار بردی مورد توجه قرار گرفته اند با این حال واقعیت این است که این بام های خاکستری، درصد بالایی از کل مساحت شهری را می تواند در برگیرد و در کلان شهرهای معاصر، جایی که  افزایش بهای زمین و کمبود فضای باز و سبز شهری خصوصا در مراکز شهر ها و مناطق پر تراکم، تبدیل به پدیده و چالش جهانی شده است، استفاده ی کاربردی از بام ها، می تواند به عنوان امکان بهره برداری بهینه از زمین های شهری قلمداد شود.
شروع استفاده ی کاربردی از فضای بام ها، به اواخر قرن نوزدهم و شروع قرن بیستم باز می گردد. با سرعت گرفتن ساخت و ساز شهری و بالا رفتن ارزش زمین های شهری در شهر های رو به رشدی چون نیویورک ایده ی استفاده کاربردی از فضای بام ها خصوصا در مراکز شهر، شکل گرفت. یکی از این کاربرد ها بام تاترهای روباز تابستانی بود. در سال 1882رادلف آرنسن موزیسین و رهبر ارکستر نیویورکی که رویای ساختن تاتر های احداث شده در باغها همانگونه که در اروپا و به خصوص پاریس آن سالها دیده می شد را برای شهر نیویورک در سر می پروراند، به این نتیجه رسید که چنین امکانی درمرکز شهر نیویورک به دلیل قیمت بالای زمین غیر ممکن است. ایده ی استفاده از فضای بام ساختمان " تاتر برادوی"، آغازگر احداث باغی در این فضا شد و اولین نمایش تاتر بر روی بام آن اجرا شد. استفاده ی کاربردی از بام ها به این منظور، خیلی زود در نیویورک جای خود را باز ودر مدت کوتاهی تعداد آن رفته رفته افزایش یافت. با اختراع صنعت سینما و احداث سالن های تهویه دار در اوایل قرن بیستم، استفاده ی کاربردی از بام به عنوان فضای نمایشی رو باز و تابستانی به پایان خود نزدیک شد.
لوکوربوزیه معمار سرشناس فرانسوی از اولین مدافعان مدرن استفاده از بام یا بالکن به عنوان فضای سبز و کاربردی بود. او در سال 1952،  در طبقه ی هفدهم مجتمعی در شهر مارسی، باغ-بامی به مساحت 3960 متر مربع برای ساکنین مجتمع طراحی کرد که در آن فضای بازی برای استفاده ی کودکان مدرسه ی ابتدایی مستقر در مجتمع، استخری کوچک، فضای ورزشی و تاتر رو باز برای بزرگسالان در نظر گرفته شده بود.
نمونه ی کاربردی دیگر، استفاده از فضای بام ساختمانی دولتی به عنوان فضای سبز عمومی به سال 1976 و شهر لیون باز می گردد، جایی که 12000 متر مربع بام، تبدیل به فضای سبز عمومی برای استفاده ی کارکنان و ساکنین محله شده است.
نمونه ی دیگر پارک697 متر مربعی کراکر تراس بر روی بام ساختمان اداری هفت طبقه ای در سانفرانسیسکو می باشد. پارک مذبور در زمان ساخت مرکز تجاری مجاور آن بر روی بام ساختمان موجود بنا شده و راه یابی به آن برای عموم از داخل مرکز تجاری و همچنین از خیابان در نظر گرفته شده است.
زمانی که امکان استفاده و راه یابی عموم به فضای سبز بام ساختمانی دولتی یا عمومی به هر دلیل نباشد،از فضای سبز بام برای کارکنان یا مراجعین همان ساختمان می توان بهره برد.اواسط دهه ی هفتاد میلادی، ساختمان33 طبقه ی بانکی در بوستون،  1672 متر مربع از بام طبقه ی سوم ساختمانش را برای استفاده ی کارکنان و مراجعین تبدیل به باغ ژاپنی کرده که راهیابی به آن از طریق کافه تریای طبقه ی 4 صورت می گرفت.
در ساختمان هایی با کاربرد آموزشی چون مدارس، دبیرستان ها و دانشگاه ها، از بام ها میتوان به عنوان فضای باز آموزشی، کلاس های روباز و فضای سبز استفاده کرد. در صورت امکان طراحی و راهیابی از خیابان، در ساعات بلا استفاده و روز های تعطیل مدارس، فضای بام به عنوان فضای سبز محله می تواند مورد استفاده قرار گیرد. در مدرسه‎ی بروک در تورنتو به کمک شاگردان،اولیا و مسئولین منطقه، بامی سبز بر روی  بنای مدرسه احداث شد. نمونه ی دیگر مدرسه ی  Josiah Quincyدر بوستون می باشد که تبدیل به کلاس روباز برای مطالعات علمی دانش آموزان گردیده است و بچه ها به کمک افراد سالمند محله،  سبزیجات، صیفی جات، و پاره ای میوه های بوته‎ای چون توت فرنگی، گوجه فرنگی، طا لبی و غیره بر روی بام می کارند. از بام های سبز می توان در دانشگاه های تخصصی استفاده ی تحقیقاتی کرد. دپارتمان علوم بیولوژیک دانشگاه وین در اطریش برای تحقیقات خود انواع گل ها و گیاهان علفی را بر روی بام خود می کارد.
 باغ-درمانی (درمان از طریق باغبانی و گلکاری) یکی از راه کار هایی است که سال هاست برای درمان و کمک به شرایط روحی بیماران و سالمندان از آن  استفاده می شود. مراکز بهداشتی؛ درمانی چون بیمارستان ها، کلینیک ها و خانه های سالمندان می توانند استفاده از بام ها را در راستای فعالیت های بنا و به عنوان باغ-درمانی در برنامه ی خود قرار دهند. اولین نمونه های استفاده از بام به منظور باغ درمانی به سال 1903  و درمانگاه مسلولین پاریس باز می گردد، در سال 1995 بیمارستانی در برمرتون واشنگتن در فاز توسعه ی خود، فضایی سبز برای باغ درمانی و مدیتیشن بر روی بام در نظر گرفت و در آن از گیاهان دارویی به عنوان پوشش گیاهی استفاده کرد. دسترسی بیماران و مراجعه کنندگان به بام سبز این ساختمان از  طریق سالن انتظار بوده،  و  دید دلنشینی برای اطاق بیماران به وجود آورده است.
از بام بعضی از بناها و در راستای کاربرد بنا می توان به عنوان فضای باز تجمع و گرد همایی ( آموزشی، تربیتی،  تفریحی، نمایشگاه، جشن های موضوعی) استفاده کرد. نمونه ی این نوع استفاده ی کاربردی از بام رامی توان در طبقه ی ششم  ساختمانی تجاری در لندن سال 1938 مشاهده کرد. دسترسی به فضای بام  از طریق خیابان مجاور و با آسانسور بوده واز آن در بهار و تابستان به عنوان فضای گردهمایی، رویداد های خاص و جشن های سالیانه استفاده می شده است. در سال 1978 و با بسته شدن مجموعه ی تجاری و تغییر کاربری آن به رستوران و کلوپ شبانه، فضای کاربردی بام نیز تغییر کرده، تبدیل به فضای رو باز رستوران و کلوپ شد.
استفاده کاربردی از بام هتل ها و رستوران ها نیز به عنوان فضای باز امری ناشناخته نیست. از بام چنین ساختمان هایی می توان در فصول مناسب  برای فعالیت های فضای باز؛ جشن ها و مراسم ویژه، نمایشگاه ها، افتتاحیه ها، و غیره استفاده نمود. یکی از بهترین و قدیمی ترین نمونه های استفاده ی کاربردی از بام  را درهتلی در برادوی در دهه بیست میلادی می توان مشاهده کرد. هتل آستور با  500 اطاق، در  9 طبقه، بر روی بام خود  باغی  به طول 305 متر با سه خط گردشگاه طولی برای مشتریان داشت.  نمونه ی معاصرتر آن هتل فیرمونت در سانفرانسیسکو است که در سال 1962 به بنای موجود خود، 792 متر بام-باغ برای استفاده تفرجی مشتریان اضافه کرد. هتل بن اوانتور مونترال در طبقه هفدهم بنا، قسمتی از بام خود را به عنوان فضا ی سبزعمومی برای مشتریان هتل و رستوران، و قسمت هایی را به عنوان فضا ی سبز خصوصی برای اطاق ها در نظر گرفت.
استفاده ی کاربردی دیگری از فضای بام که ابعاد اجتماعی و اقتصادی بارزی دارد باغبانی و زراعت شهری است. با توجه به نایاب بودن فضا های باز شهری، ایده ی باغبانی شهری ایده ای دور از دسترس و لوکس به نظر می رسد. بام ها راه حل مناسبی برای دستیابی به این فعالیت می تواند باشد. استفاده از سبزیجات و سیفی جات ارگانیک، سالم و تازه ی کاشته شده بر روی بام ها، علاوه بر بعد سلامتی آن و حل گوشه ای از  مشکلات مربوط به تغذیه وبهداشت، صرفه جویی در هزینه به خصوص برای اقشار کم در آمد، صرفه جویی در وقت را نیز به همراه دارد. باغبانی و نگهداری باغچه هایی بر روی بام از نظر سلامتی برای بدن و روح مفید بوده، جلوی استرس را می گیرد و می تواند جایگزین رابطه ی گمشده شهروندان شهر های بزرگ با طبیعت محسوب می شود. هتل 20 طبقه ی فیر مونت واترفرنت در ونکوور در طبقه ی سوم خود بام سبزی احداث کرده که تامین کننده سبزیجات مورد نیاز رستوران هتل است. طبق ارقام ارائه شده از هزینه ی نگه داری سالیانه ی بام سبز این هتل 16000دلار و سود سالیانه  حاصله از کاشت محصولات به  25 تا  30000 دلار می رسد. از آن گذشته، اطاق های رو به بام سبز این هتل تا شبی 80 دلار گران تر از دیگر اطاق های هتل می باشد.
با توجه به هزینه های بالای احداث و نگه داری بام سبز و با توجه به منافع بی شمار و ابعاد اجتماعی و اقتصادی بارز زراعت شهری،  محققان و پژوهشگران سعی در شناسایی  تکنیک های کم هزینه تری برای عملی کردن زراعت شهری بر روی بام ها داشته اند.  یکی از این تکنیک ها، کشت آبی ساده شده می باشد که به دلیل کاشت در آب به جای خاک، با هزینه ای بسیار پایین قابل پیاده شدن بر روی هر پشت بامی است و گر چه تمام مزایای زیست محیطی تکنولوژی بام های سبز را در بر نمی گیرد با این حال به دلیل منافع بی شمار اقتصادی و اجتماعی آن به خصوص برای اقشار کم درآمد مورد توجه قرار گرفته و سیستم کشت آبی ساده شده بر روی بام ها، در کشور های مکزیک، کلمبیا، مراکش، سنگاپور و مونترال کانادا پیاده شده است.
و بالا خره بام سبزمی تواند فقط کاربرد زیبایی شناسی در منظر شهری را داشته باشد. نمونه ی آن باغ های پنجگانه‎ای بر روی بام مرکز راکفلر نیویورک است که قابل دسترس نبوده و صرفا به دلیل ایجاد منظری دلنشین برای طبقات بالا تر و ساختمان های اطراف طراحی و احداث شده است.
سبز کردن بام های تهران
شهرداري تهران

0

با توجه به پیشینه ی تاریخی استفاده از خشت وگل در معماری ایران، پوشش خزه، گلسنگ و انواع گیاهان علفی بر روی بام بناهای مناطق مختلف کشور چون آذربایجان، گیلان و مازندران، بام های خانه های کوهستانی و روستاها به صورت سنتی و از دیر باز مشاهده می شود. نمونه بسیار بارز آن، خانه های روستای ماسوله است که در آن بام خانه ها ی پایین تر به عنوان حیاط خانه های بالایی عمل می کنند.
به دلیل ارزش افزوده بالای زمین در كلان شهر تهران و به تبع آن رشد عمودی شهر، پایین بودن مساحت فضای سبز با توجه به استانداردهای بین المللی سرانه فضای سبز شهری و توزیع ناعادلانه ی آن در سطح محله، استفاده از فناوری بام سبز بر روی بام های تهران گزینه مناسبی به نظر می رسد. با توجه به مبحث 19 مقررات ملی ساختمان در خصوص صرفه جویی در مصرف انرژی و مزایای بام های سبز در زمینه صرفه جویی در انرژی، سبز كردن بام ها می تواند در راستای سیاست های ساختمان سازی ملی نیز عمل کند. هم چنین با توجه به اینکه در برنامه چهارم توسعه، محوری به نام "دولت سبز" تعیین و بحث صرفه جویی انرژی و ایجاد فرهنگ زیست محیطی و غیره در آن مطرح شده است، سبز کردن بام های تهران می تواند در خدمت زمینه سازی برای رسیدن به اهداف دولت سبز تلقی شود.
خوشبختانه اخیرا استفاده از ظرفیت نمای ساختمان و بام ها برای احداث فضای سبز، مورد توجه مدیران شهری کلانشهر تهران قرار گرفته و سازمان پارک ها و فضای سبز شهر تهران، با توجه به ارزش افزوده و کمبود زمین در شهر تهران، در جهت توسعه فضای سبز شهری، طرحی را با استفاده از ظرفیت نمای ساختمان و پشت بام ها  تهیه و به شورای اسلامی شهر تهران ارائه کرد که مورد تصویب شورای اسلامی شهر تهران قرار گرفته است.سبز کردن بام های شهر تهران، نیاز به تحقیق و پژوهش و اجرای طرح های پایلوت برای وفق دادن این فناوری سبز در سطح محلی را دارد. تحقیق بر روی نوع گیاهان  قابل کاشت بر روی بام های شهر تهران، چگونگی نحوه ی انتقال این فناوری، مطالعات در ارتباط با قانونمند کردن طرح بام های سبز توسط شهرداری  و استفاده از تجربه ی کشور هایی که از نظر آب و هوایی، فرهنگی و اقتصادی نزدیکی بیشتری با شرایط تهران را دارند از مباحثی است که شهر تهران مي تواند در کنار احداث طرح های پایلوت و الگوسازی در ارتباط با بام های سبز، به آن بپردازد. امروزه علاوه بر قاره اروپا و امریکا، کشور های آسیایی چون ژاپن، سنگاپور، کره جنوبی، امارات، ترکیه و هنگ کنگ با تطبیق فناوری بام سبز در سطح محلی، تعریف ضوابط جدید در ساخت و ساز، تصویب قوانین اجرایی توسط دولت و تخصیص یارانه های شهرداری ها، در راستای گسترش هر چه بیشتر بام های سبز  گام بر می دارند.
نتیجه گیری ، منابع
شهرداري تهران

0

اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم را می توان آغازگر موج جدیدی در طراحی معماری و شهری؛ استفاده ی کاربردی از بام یا بالکن به عنوان فضای قابل استفاده و کاربردی دانست. آغاز این موج ریشه در تغییرات کیفی داشت که شهر های بزرگ به دلیل ازدیاد جمعیت، بالا رفتن نرخ زمین های شهری و کمبود فضای باز شهری خصوصا در مراکز شهر های بزرگ  درگیر آن بودند.
از دهه شصت میلادی، با مورد توجه قرار گرفتن کیفیت محیط زیست در بافت شهری و تهدید های زیست محیطی  درشهرها ی بزرگ از قبیل آلودگی هوا، ظهور پدیده ی جزیره ی گرمایی شهری، بحران انرژی و غيره ،سبز کردن بام ها، این بار به دلیل مزایای زیست محیطی شان و به عنوان راه حل اکولوژیک مورد توجه قرار گرفت. با تمام مزایای گسترده ی زیست محیطی بام های سبز، بالا بودن هزینه های اجرایی  نصب و راه اندازی، آبیاری وحفظ و نگه داری از فضای سبز این گونه بام ها، و در یک کلام مسائل اقتصادی مانع از آن است که این فناوری نوین جایگاه شایسته ی خود را در شهرهای پایدار معاصر پیدا کند. قرن گذشته بام ها به دلیل منافع کاربردی شان و این روز ها به دلیل منافع زیست محیطی شان سبز می شوند. با ادغام این دو ایده و اضافه کردن منافع بی شمار اجتماعی ناشی از کاربردی کردن این فضا ها، حکومت های محلی می توانند در راستای توسعه‎ی پایدار بام‎های سبز و مدیریت پایدار شهری گام های مهمی بردارند. این کاربرد می تواند با کاربرد ساختمان هماهنگ گردد. اگر ساختمان دولتی است، از فضای بام آن می توان در راستای نیاز های محله و یا در مقیاسی بزرگ تر نیاز شهر استفاده کرد.با توجه به مشکل اساسی اغلب کلان شهرها در رابطه با توسعه ی فضای سبز شهری و تقسیم بندی و توزیع عادلانه ی فضای سبز محله‎ای در تناسب با ساخت و ساز شهری، استفاده ی کاربردی از بام ها به عنوان فضای سبز عمومی یا خصوصی گامی موثر به سوی توسعه و افزایش سرانه ی فضای سبز در کنار محل کار یا زندگی شهروندان می تواند محسوب شده و برای افراد جامعه به خصوص سالخوردگان و کودکان، فضای سبز امنی در کنار محل زندگی شان به وجود آورد.

برای دریافت فایل pdf اینجا را کلیک کنید

اقتباس از سایت سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران

نوشته شده توسط سامانی در ساعت 22:24 | لینک  |